Sabtu, 15 Mei 2021

Ngeresepang Ajaran Sancita Karmaphala, Kardining Karma Nguni,Phalania Mangkin.

 Ida Rsi Bhujangga Waisnawa Putra Sara Shri Satya Jyoti ring Bali Tribun News, maosang ajaran Karma Phala wantah ajaran sane mauttama lan kesungkemin,kepercayain olih umat,boya umat Hindu kemanten nanging sekancan umat sane nelebin agamanipun ring jagate,rehning sehananing karma laksanan ipun imanusa pacang ketampi phalane olih ipun. Patut pisan penikan Ida,yening iraga sareng sami resepang,Konsep karmaphala, sajeroning agama Hindu Bali ,pinaka sinalih tunggil bebacakan Panca Sradha sane daging sejangkepnyane minekadi asapuniki :

1.      1.Brahman : umat Hindu percaya ring kewentenan Ida Sanghyang Widhi Wasa,Ida sane ngardi jagat lan sedagingnyane melarapan Utpeti,Stithi lan Prelina.

2.      2.Atman : krama hindu percaya ring atman sane ngeraganin imanusa pinaka percikan /pahan saking Paramatma/Ida Hyang Widhi Wasa mewastu imanusa presida urip lan ngemargiang karma.

3.      3.Karma Phala : jatma Hindu percaya ring kewentenan Karma Phala,sehananing parilaksana/ karma pastika muatang phala sane keterima oleh sang sane mekardi,jawat karma sane sampun lintang(Sancita KP),sane mangkin(Prarabda KP) taler pungkuran (Kryamana KP) jagi keterima parilaksanane mangkin.

4.      4.Phunarbawa : iraga percaya wentene reinkarnasi,kahuripan mewali sangkaning wenten Karma Phala,rehne ring kahuripan mangkin nenten sida muputang karman iraga, mawinan presida malih numitis ke mercapada gumanti ngemargiang karma sane durung puput.

5.      5.Moksa : keyakinane puniki gumanti sane dados tetujon,mawinan sajeroning sloka kebaos “moksartham Jagatita ya ca iti dharma” pinaka dados bantang tatujon iraga meagama hindu.

Selantur ipun kadi ring bantang bebaos sapunapi antuk ngeresepang ajaran Sancita Karma Phala pinaka pekardin iraga duke numitise dumun, ring kahuripane mangkin keterima palane,antuk punika dasar utaman kahuripan imanusa wantah Karma. Suksmanipun kahuripan iraga ring jagate wantah kedasarin antuk karmawasanan iraga manumadi,mawinan sampunang iraga merasa nirdon mahurip,irihati,duleg antuk kewentenan anak siosan,dwaning satunggil jatma wantah nguponin woh tetanduran karmanipun utawi nerima karmanipun suang-suang.

Sami sane keuponin ring kahuripane puniki, nenten wenten tios wantah nguponin phala karmanipun, punika taler ring nuju moksa neler wantah pinaka phalakarmanipun imanusa.

Antuk punika ngiring iraga sareng sami ,mekardi sane patut manut tetuwek tuntunan sanghyang dharma,mewastu sida ngardi moksartam jagatita ya ca iti dharma sanistane ngemangguhang jiwamukti.

Antuk punika umat sedharma,iraga nenten pacang pariselsel ring kahuripane puniki, yening sampun presida ngeresepang ajaran Karma Phalane puniki,minekadi conto panggihin pinaka pretiwimba, wenten manggihin anak nenten naenin ke Pura mebakti,setata melaksana asta dusta,nanging ipun seger lan sugih,sapunika taler tungkalikane, wenten anak rajin menyama braya,lascarya ngayah drika driki,subakti ring widhi setata ngajegang sanghyang agama,nanging ipun sakit-sakitan,tiwas, gedegina ring timpal timpalipun, sujatine ipun sami punika,wantah sedeng ngemargiang sancita karmanipun suang-suang, nanging wenten taler anak iseng ngambil HPen anak juanga,lapuranga langsung juk polisi raris dipenjara,nika wantah ngemargiang Prarabda Karmapalanipun, kewanten wenten anak demen memaling,mepisuna, ngeleakin miwah asta dusta siosan,nanging ipun becik-becik lan bagia kemanten ring kauripanipun,nika gumanti tetanduran karmanipun kantun muda durung puponina ring kauripane puniki,ring numitise selantur ipun jagi kepuponin,nika mewasta Kriyamana Karma Phala.

Pamuput maka untenging bebaos,ngiring setata ngemargiang laksana becik medasar dharma agama, sampunang parisesel ring dewek manggihin anak tios mebinayan ring iraga,napimalih ngantos nyalahang dewa betara,nika nenten becik. Sekadi ature ,iraga sami puniki sedeng ngemargiang karma suang-suang,ngiring bagiang manahe antuk seken-seken mekarya ngeruruh pengupajiwa, kedasarin antuk Samsarga,wiweka,tulus iklas,bakti ring leluhur,betara betari kawitan pamucuk Ida Sanghyang Widhi Wasa,wantah Ida sane ngawiwenangang jagat lan sedangingnyane manut karman iraga suang-suang. Elingang bagia nika wantah dewek pedidi sane ngardi,boya anak sios medasar antuk uning iwang patut,sampunang merasa patut kemanten ring manah,anak sios nenten medue kepatutan mewetu raris Egoisma,sangyang kita raris ngerajeg pastika byuta murti kepangguh.(manixs)

Jumat, 02 April 2021

KEMULAN TURUS LUMBUNG

 

Krama Hindu ring jagat Bali sajeroning ngewangun paumahan medue’konsep sederhana’ ngawit milih pekarangan,ngepah genahnyane MIWAH SANE SIOSAN.  Manut pewarah Ida Mpu Kuturan minekadi wenten kebaos hulu pinaka genah utama,Madya lan kanistan(sederhana). Yening tugesang pisan wenten asia ngawit sane pinih utama kebaos utamaning-utama ngantos nistaning kanistan. Nanging wenten maosang pekarangan punika kepah dados petang pahan luire Sri,Aji,Kala ,Ludra kadi kecaping Paduraksa.

Rikalaning ngewangun paumahan pastika kewangun merajan sering kebaos kemulan,nanging kepatutane sane encen tangiang dumun,merajan napi paumahan ?  Yening manut penglotika pastika merajan sane dumunan dwaning irika wantah genah suci linggan Ida Betara. Yening jagi mekarya paumahan metumpang penglotikane pastika umah sane ketangiang dumunan, wau merajan sane tumpang pinih beduur. Sami nika nganutin kewentenan mangda kedasarin penglotika sane lascarya mangda presida antar pemargine.

Rikalaning ngeruak karang pastika nangunang Surya Penyawangan nunas tuntunan sajeroning ngewangun ring Begawan Wiswakarma ,ring Betara Kawitan dados nunas pemargi mangda labda karya. Sesampun wates karang kewangun ketanggiang kemulan sane kewastanin Turus Lumbung artos ipun Turus pinaka saka akehne papat melakar kayu dapdap tis kewastanin “Taru Sakti” suksmanipun mangda kepaica “perlindungan/kekuatan”,mawinan rahayu sane megenah irika, nenten wenten baya kepangguh. “Lumbung” kawigunanipun wantah genah nyimpen padi ,suksmannyane mangda sang sane nuenang nenten kirang pangan setata kepaica waranugraha ring Ida Betara.

Indik kudang masa suwene ngentosin turus lumbung antuk Kemulan permanen,durung kepanggihin, pamekas yan sampun sida sangkaning lascarya lan subakti, rikala irika kegentosin naler anutang penglotikane ring sekala,kadi conto sampun sida ngewangun paumahan becik,nuwe mobil nanging merajane kantun turus lumbung,punika nenten becik pekantenane,punika taler,umahe medinding bedeg megantung,nenten mepenyengker,merajane ngeredep meprada,naler nenten becik pekantenane. Sane patut mangda wenten ‘keseimbangan’ padumara pemargine.

Indik merajan puniki akeh lontar sane maosang minekadi Lontar Purwa Bhumi Kamulan, Usana Dewa, Gong Besi, taler ring Buku sane mejudul “Riwayat Mrajan di Bali” sane ketulis  olih Dewa Hyang Guru Ktut Soebandi maosang, indik tetikasan merajan munggah ring Lontar Ithi Prakerthi pinaka piteket Mpu Kuturan. Irika mungguh indik Tri Lingga, minekadi Desa, Puseh, Dalem.

Selantur ipun merajan kepah manut jajar pelinggih  minekadi :

1.      Tri Lingga, kewentenan pelinggih pokok wantah tetiga minekadi Kamulan/rong tiga  megenah sisi kangin mejeng kauh,sane melinggih manut Lontar Ithi Prakerthi inggih punika Sanghyang Tri Murti ,rong paling kaler Betara Wisnu,Tengah Betara Siwa,rong sisi kelod Betara Brahma,naler Betara Tri Purusa(Siwa,Sada Siwa,Parama Siwa) nunggal pinaka Betara  Guru/ Betara Pramesti Guru. Pelinggih sane mula kaler majeng kelod kebaos Taksu sane melinggih pinaka taksun sang sane mepaumahan minekadi Dewi Saraswati,yen dados petani Betara Sangkara,yen dados sopir Batara Ulangalu miwah sane siosan,saking taksu pinaka pengupa jiwa ngewetuang arta brana mawinan kesembah Betara Sri rambut Sedana naler, Pelinggih Tugu delod kemulan majeng kauh kebaos penglurah/Anglurah Agung Ida sane ngawiwenangang galah/pengatur waktu pinaka kawisesan betara Kala angemit sanghyang atma,mawinan wenten maosang iriki Linggih Sanghyang Catur Sanak (Ratu Wayan Tebeng,Ratu Made Jelawung,Ratu Nyoman Sakti Pengaadangan lan ratu Ketut Petung). Tetiga pelinggih punika.Yening rerehang ring “keorganisasian” Rong Tiga/Kemulan pinaka “Ketua” ,Pengrurah pinaka ‘sekretaris’,Taksu pinaka ‘Bendahara’ sane nyungsung kulawarga sane wenten ring apekarangane punika. Tetiga pelinggih punika pinaka pelinggih pokok ring merajan kemulan. Sane ring bucu karang kaler kauh nika kebaos Penunggun Karang/Sedahan Karang sane nyaga wates pekarangane punika, kategepin antuk Paduraksa sane kaler kangin kebaos Sanghyang Sari Raksa utawi Sri Raksa,kelod kangin Aji Raksa utawi Guru Raksa,sane kelod kauh Sanghyang Ludra Raksa, kaler kauh Kala Raksa.

2.      Panca Lingga akeh pelinggih lelima, minekadi Kamulan, Taksu, Tugu, Pelik Sari, lan Gedong. Panyungsung mrajan puniki lintangan ring apekarangan sane kantun kepurusan sering naler kebaos panti /sanggah gede.

3.      Sapta Lingga, pepitu akeh palinggihe, luire Kamulan, Taksu, Tugu, Pelik Sari, Gedong, Catu, lan Manjangan Salwang. Mrajan puniki kebaos Dadya sane kesungsung olih akudang panti utawi paibon

4.      Ekadasa Papeking Dewata, wenten 11 palinggih, minekadi ; Kamulan, Taksu, Tugu, Pelik Sari, Gedong, Catu, Manjangan Salwang, Pasarem, Limas Sari, Lurah, lan Padma, merajan puniki kewastanin Dadya Agung. Penyungsung nyane saking  Dadya, Panti, dan Paibon.

Sios ring pelinggih pelinggih sane kesurat ring ajeng, wenten pelinggih sios pinaka palinggih penegep pasimpangan utawi panyawangan Ida Bhatara siosan,minekadi Ida Bhatara Gunung Agung, Batur, Beratan, Batukaru, Lempuyang, Miwah sane siosan.. Manut Guru Ktut Soebandi, pelinggih pesimpangan punika ketangiang dawning ring Bali genahe medohan,naler minab wenten pikobet,mangda presida ngaturang sembah bakti mawinan ketangun penyaawangan punika.Taler ketegepin antuk pelinggih Betara Kawitan,Ibu Kawitan miwah pelinggih penegep siosan sane kesungkemin olih krama penyungsung.

Asapunika mogi wenten pikenohnyane,suksma (manixs) purnama kedasa 1943

Kamis, 20 Februari 2020

GALUNGAN KAWIJAYAN DHARMA MESATRU RING ADHARMA


Rerainan Galungan wantah sinalih tunggil rerainan suci sane sampun lumrah kemargiang ring jagat Bali,yadiastun sampun lumrah,nanging asapunika kantun kramane nenten jangkep resep ring suksmanipun. Manut Lontar Purana Bali Dwipa kasurat  Punang aci Galungan ika ngawit, Bu, Ka, Dungulan sasih kacatur, tanggal 15, isaka 804. Bangun indria Buwana ikang Bali rajya” artos ipun  Upacararahina Galungan  punika kapertama kelaksanayang ring jagat Bali nuju rahina Buda  Kliwon, (Wuku) Dungulan sasih kapat pinanggal 15, icaka warsa 804  .kewentenan jagat Bali duk punika waluya kadi Indra Loka. Warsa 1103 Çaka rahina Galungan nenten kemargiang duk Raja Sri Eka Jaya  madeg nata ngantos sepemadeg Raja Sri Dhanadi, Galungan taler nenten kemargiang, daweg punika jagat Bali kebrebehan raja cendek yusa, bencanane nenten pegat-pegat.Daweg Raja Sri Jaya Kasunu madeg nata, Galungan mewali kelaksanayang ngawit warsa 1126 Çaka. Dadosne  23  warsa Galungan nenten kemargiang ring jagat Bali.Kocap Galungan mewali kemargiang sangkaning  Raja Sri Aji Jaya Kasunu naenin ngemargiang yoga semadhi ring pura Dalem Puri Besakih raris polih pawisik saking Ida Bhatari Durga. Ring pawisik punika, Bhatari Durga ngarsaang ring Raja Sri Jaya Kasunu mangda ngemargiang upacara rahina Galungan satunggil Buda Kliwon Dungulan sekadi dresta sane naenin kemargiang,taler kramane mangda nanceb penjor ring lebuhnyane suang-suang..
Kesayewyaktyannyane manut Lontar Sundarigama rahinan Galungan sampun kekawitin duk Tumpek Wariga sane lumrah kebaos Tumpek Uduh/bubuh dwaning ngawit rahina Saniscara Klion Wuku Wariga punika, kramane (petani/duke nguni iraga medasar agama agraris) sampun “nguduh” sarwa tumuwuh sane keanggen uparangga ring rahina galungan punika. Minekadi ikelapa mangda nged(lebat) mawoh,mawinan wenten sapan ipun rikala ngemargiang tumpek bubuh ring sarwa tumuwuh /woh-wohan sekadi sapa asapuniki “kaki-kaki bin slae dina Galungan,idadong kija, idadong jumah,nak nguda,nak sakit,sakit apa,nged-nged-nged” pangaksaman ipun mangda sarwa tumuwuhe presida mawoh nged jagi keanggen nyanggra rahina Galungan.
Wus punika kelanturang antuk rahinan Sugimanik Jawi/Jaba, pemargin ipun wantah mereresik ring pura-pura utawi bhuana agung ,taler kemargiang prayascita mangda suci sajeroning ngemargiang rahina Galungan.
Kelanturang ring rahinan Sukra Klion Sungsang kebaos Sugimanik Bali/Jero,suksman ipun wantah nyuciang angga sarira/Bhuana Alit mesuci laksana sajeroning nyanggra Galungan mangda nenten kebabar/kegoda olih Sang Kala Tiga, minekadi Bhuta Dunggulan,Bhuta Galungan lan Bhuta Amangkurat. Mawinan patut iraga mepresista nyuciang angga sarira,mangda sida ngawerdiang kawijayan Dharma.
Ngawit nyanggra wuku Dunggulan/Galungan pamekas ngawit saking rahina Redite Paing Dunggulan iraga sampun kegoda olih sang Kala Tiga, nanging iraga mangda presida ’nyekeb’ sane kebaos sadripu ring angga sarirane,rahina puniki kewastanin Panyekeban kelaksanayang sekalane nyekep pisang kadi cecimpedane “apa mekaad mebaju gadang  mulih mebaju kuning” suksmanipun wantah iraga mangda prasida ngicalang sesana kaon (gadang) magentos antuk sesana sane becik(kuning).
Risampune penyekeban kelanturang ring rahina Soma Pon Dunggulan, yasa kertin iraga mangda presida ‘Nyajah’ solah Sadripune sane wenten ring angga ,pamekas ipun mangda wijaya Dhramane ring jagate. Sekalane rahina puniki wantah ngawit mekarya jaja/sanganan utamanipun jaja gina lan jaja uli putih lan barak,satuh miwah sane siosan. Kekalih sanganan/jaja puniki  medue tetuwek,minekadi jaja gina tetuwek ipun, iraga dados manusa ring jagate napi sujatine Geginan iraga pinaka swadarma ring nabdabin kahuripan puniki,telebin sane patut kemargiang geginane sampunang sumenia ring angga. Jaja uli putih lan barak suksman ipun wantah kama petak rupan ibapa, kama bang/uli barakpinaka rupan imeme, wantah ULI drika iraga mbas, wenten maurip iriki ring jagate.
Anggara Wage Dunggulan kewastanin “Penampahan” medasar antuk kruna ‘nampa’ utawi nampi  kawijayan Dharma. Yening rerehang perti-wimban ipun nenten wenten sios wantah ‘nampah’ utawi mademang sekancan rupaning sadripu  ring angga sarira, mangda iraga presida melaksana manut tuntunan Sang Hyang Dharma, wau raris iraga presida pacang nampa/ nampi kahuripan sane mauttama. Ring rahina puniki kemargiang parikrama nampah bawi (durga puja), sane jagi keanggen ebatan/upakara nyomya Sang Kala Tiga ,taler keanggen aturan nyanggra rahina Galungan. Sios ring punika, rahinane puniki,  patuta iraga nanceb penjor sane medue tatujon nyanggra Galungan antuk rasa bungah dwaning sampun presida ngasorang manah sadripu mawinan wenten rasa gargita ring kayun. Nanceb penjor taler pinaka piranti niyasa ngelinggihang Ida Betara Lingsir Gunung Agung,dwaning penjor pinaka simbul gunung sedaging ipun,mawinan daging penjor punika wenten palawija, pala gantung,pala bungkah taler kejangkepin antuk simbul Catur Weda minekadi wenten Lamak(Rg Weda),Sampyan(Sama Weda), Bakang-bakang (Atarwa Weda),Tamyang (Yajur Weda), irika ring sanggah penjor patut ngadegang linggih Ida Betara ring luhur,mawinan rikala nanceb penjor ring sor penjor mangda kedagingin Kwangen medaging jinah bolong maka niyasa pedagingan,mangda nenten ring penjore melinggih Sang Buta Kala,yening kepatutane rikala ngadegang, medaging daksina ring sanggah penjore,sesampun ngadegang sadina-dina keaturin sanistane canang.
Ngelantur pinaka tungtungin yadnya ring Buda Klion Dunggulan, sane kewastanin Rahina Galungan niyasan ipun mepekeling Kawijayan Dharma mesatru ring Adharma, sepatutnyane iraga masuka rena ngemargiang yadnya minekadi,rikala semeng jam 06.00 sampun metaki-taki ngewentenang pamuspan ring Merajan Kemulan(Rong Tiga) sareng kulawarga ngaturin Ida Hyang Pramesti Guru yan sida antuk bakti,canang meraka, canang sari,lengawangi burat-wangi,penek pasucian, soda-an/punjungan,banten guru utawi saka sidan, gumantin ipun ngarcana Ida Betara mangda iraga dirgehayu, dirgayusa, ngemargiang kahuripan. Wus punika ngelanturang pamuspan ring Dadia utawi Paibon,Panti,Sanggah Gede gumanti matur suksma ring leluhur,Betara Kawitan. Wau raris ring Kahyangan Tiga minekadi ring Betara Dalem lan Prajapati,Tegal Penangsaran(Sanghyang Jogormanik), Tulak Tanggul (Sanghyang Suratma), Margi Tiga (Sanghyang Sapuh Jagat), Margi Catur(Sanghyang Catur Bhuana) dwaning Ida sane kuwasa ngamel urip manusane,wau raris sane ngicen amerta minekadi Manik Harum,Puseh taler sane mepaica kaweruhan ring Bale Agung lan linggih Tri Purusa Dewi wau raris ngelanturang ke pura siosan, minekadi Pucaksari, Manik Gni,Tegal Suci,Pekandelan,Pangkung Cinang, Gua Gala-Gala,Dalem Suci (Krama Desa Adat Tegenan) ,miwah sane siosan, manut tetujon suang-suang. Prade kramane kacuntakan,puput ngaturang bakti ring Merajan Kemulan kemanten. Dwaning rahina puniki pinaka kawijayan Dharma maka cihnan ipun ,iraga sareng sami mangda presida nincap parilaksanane,sane dumunan akehan kawedar Sadripune sane mangkin mangda presida kemargiang Tri Kaya Parisuda sajeroning nitenin kahuripane.
Benjangne rahina Wraspati Umanis Dunggulan ketah kebaos Manis Galungan iraga patut mesima krama ring kulewarga miwah krama siosan,suksman ipun ngelungsur pengampura indik parilaksana sane sampun lintang, gumanti pacang ngelanturang urip antuk nincapang rasa gilik seguluk pasemetonan, medasar paras paros sarpanaya salunglung sebayantaka ngupadi kasukertan ring pakraman.
Ring rahina Saniscara Pon Dunggulan kewastanin Rahina Pemaridan Guru ,pemargine ngelungsur surudan bakti dwaning sampun presida ngasorang Sadripune.
Redite Wage Kuningan kewastanin Ulihan wantah ngewaliang malih pidabdab kewijayan inucap mangda ajeg ring sajeroning kahuripan.
Soma Klion Kuningan kewastanin Pemacekan Agung ,pinaka rahina nancebang lan ngukuhang malih pikayunan sane agung, nginggilang pemargi dharma mangda sida rahayu ring kahuripan.
Saniscara Klion wuku Kuningan ,pinaka rahina Kuningan maka niyasa Betara leluhur tedun micayang waranugraha ngantos galah tajeg surya, ring pertisen- tanan Idane,mawinan ngemargiang upakara kekawitin ndag surya jam 06.00 Wita ,ngantos puput  sadurung tajeg surya ,mangda sampun puput,pula palining pebaktian.
Rahina Redite Umanis wara Langkir kebaos Umanis Kuningan,patut iraga nitenin angga,nyelisik bulu utawi mulatsarira,mekinkin melaksana becik medasar kawijayan Dharma.
Pinaka penyineb dudonan rahina Galungan kapuputang ring rahina Buda Klion Pahang, sane ketah kebaos Buda Klion Pegat Wakan ,pinaka pamuput pe-margin uncal balung, sane ngawit saking rerainan Galungan. Ring rahina puniki galah nyineb melarapan ngabut penjor Galungan ,nenten lintang saking galah sanja.
Antuk pidabdab ngabut penjor ,lebar dumun daksinane aturin Ida ngeluur,abut penjore malih tanceb-tancebang pang tiga maka niyasa iraga sampun presida kukuh saking gegodan Sang Kala Tiga. Wawu raris ebahang kaler utawi kangin(kedulu) manut genah suang-suang,luun ipun ketunjel ring tengahing lebuh suksmanipun ngewaliang ring Durga Bucari maka dewaning sarwa Buta,raris aon ipun kesiratin tirta pamralina sane katunas ring Kemulan,Taksu utawi Jero Gede Penunggun Karang,raris ambil akidik genahang ring bungkak gading pendem ring natar,sisane kesambehang ring natar paumahan ngantos ke teba. Indik song genah nanceb penjore aturang nasi kepelan 3 pinaka olih-olihan Pertiwi. Inggih asapunika presida katur,mogi wenten pikenohnyane (kapipil olih Mk.Manik Puspa Yoga)